Vardiya Süresi ve Fazla Mesai Hesaplayıcı

Bir personelin giriş ve çıkış saatinden net çalışma süresini, haftalık toplamı ve fazla mesai süresini hesaplamak çoğu işletmede her ay tekrarlanan bir iştir. Gece vardiyasında (ör. 23:00 → 08:00) çıkış saati ertesi güne düştüğü için basit çıkarma yanlış sonuç verir. Bu araç gece geçişini otomatik yönetir, mola sürelerini düşer ve sonucu 4857 sayılı İş Kanunu'nun temel sınırlarıyla karşılaştırıp uyarı verir.

Hesap nasıl yapılıyor?

Net çalışma süresi = bitiş − başlangıç − mola. Bitiş saati başlangıçtan küçük ya da ona eşitse vardiyanın ertesi güne geçtiği kabul edilir ve 24 saat eklenir; böylece 23:00 → 07:00 vardiyası 8 saat sayılır. Haftalık toplam, günlük net sürenin çalışılan gün sayısıyla çarpımıdır. Fazla çalışma, haftalık toplamın 45 saati aştığı kısımdır.

Araç, her gün aynı vardiyanın çalışıldığını varsayar. Haftada farklı vardiyalar varsa her vardiyayı ayrı hesaplayıp haftalık toplamları kendiniz toplayın. Gerçek bir personel takip sisteminde bu iş kart hareketlerinden otomatik yapılır; kuralların yazılımda nasıl uygulandığı için çalışma süresi hesaplama rehberine bakabilirsiniz.

Aracın dayandığı temel kurallar

4857 sayılı İş Kanunu'nun bu araçta kullanılan başlıca hükümleri şunlardır:

• Haftalık çalışma süresi: En çok 45 saattir (md. 63). Taraflarca günlere eşit ya da farklı biçimde bölünebilir; ancak günlük çalışma 11 saati aşamaz.
• Fazla çalışma: Haftalık 45 saati aşan çalışmadır. Her saat için normal ücretin %50 yükseltilmiş hali ödenir (md. 41). İşçinin isteğiyle, ücret yerine her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika serbest zaman da kullandırılabilir.
• Ara dinlenme: Günlük çalışma süresi 4 saat veya daha kısaysa en az 15 dakika, 4–7,5 saat arasındaysa en az 30 dakika, 7,5 saatten uzunsa en az 1 saattir (md. 68). Ara dinlenme çalışma süresinden sayılmaz.
• Gece çalışması: İş Kanunu'na göre gece dönemi en çok 11 saattir ve en erken 20:00'de başlayıp en geç 06:00'da biter; gece çalışması günde 7,5 saati geçemez (md. 69). Kanunun ve ilgili yönetmeliklerin bazı iş kollarına tanıdığı istisnalar vardır.
• Yıllık fazla çalışma üst sınırı: Yönetmelikte yıllık 270 saat olarak belirlenmiştir.

Bu araç bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki ya da mali danışmanlık yerine geçmez. Toplu iş sözleşmeleri, denkleştirme (ortalama) uygulamaları, haftalık iş günü düzenlemeleri, resmi tatil ve hafta tatili çalışmaları sonucu değiştirebilir. Bordro ve ödeme kararlarında muhasebe ya da iş hukuku uzmanınızın değerlendirmesini esas alın.

Sık yapılan hatalar

• Molayı unutmak. Kapıdan girişten çıkışa kadar geçen süre ile çalışılan süre aynı şey değildir. Öğle arası ve diğer ara dinlenmeler net süreden düşülür.
• Gece vardiyasını iki güne bölmek. 23:00 → 07:00 vardiyası iki ayrı günde 1 saat ve 7 saat diye hesaplanırsa günlük sınırlar yanlış değerlendirilir. Vardiyayı başladığı güne yazmak en yaygın ve en tutarlı yöntemdir; bunun yazılımda nasıl uygulandığı kart verisinden çalışma süresi rehberinde anlatılır.
• Fazla çalışmayı günlük 8 saate göre saymak. Kanunda fazla çalışma haftalık 45 saate göre belirlenir; günde 9 saat çalışıp haftada 5 gün çalışan biri (45 saat) fazla mesai yapmış sayılmaz.
• Kart okutma saatini vardiya saati saymak. Personel vardiyadan 10 dakika erken gelip kartını okutmuş olabilir; bu süre çalışma sayılıp sayılmayacağı işletme politikasına ve sözleşmeye bağlıdır. Net çalışmayı hesaplarken tolerans kuralınızı önceden belirleyin ve tüm personele aynı uygulayın.

Örnek

08:00 → 17:30 vardiyası, 60 dakika mola, haftada 5 gün: brüt süre 9 saat 30 dakika, net çalışma 8 saat 30 dakika, haftalık toplam 42 saat 30 dakika. Haftalık 45 saatin altında olduğu için fazla çalışma yoktur. Aynı vardiya haftada 6 gün çalışılırsa haftalık toplam 51 saat olur ve 6 saat fazla çalışma doğar; saatlik ücret 150 ₺ ise bu, brüt 1.350 ₺'lik fazla mesai ücreti anlamına gelir (6 × 150 × 1,5).